ઠાકુર કેસરીસિંહ બારહઠ — લોકપ્રચલિત ઉપાધિ: રાજસ્થાન કેસરી
કવિ • સાહિત્યકાર • રાજકીય/સામાજિક કાર્યકર • ક્રાંતિકારી • શિક્ષણપ્રેરક. તેઓ મેવાડના મહારાણા સાથે સલાહકાર તરીકે અને કોટા રાજ્યમાં Ethnography સંબંધિત પદ પર પણ રહ્યા હતા.
દેવપુરા, શાહપુરા રિયાસત, રાજસ્થાન, ભારત
ઠાકુર કેસરીસિંહ બારહઠ ચારણ સમાજના પ્રખ્યાત કવિ, ક્રાંતિકારી અને સ્વાતંત્ર્ય સેનાની હતા. તેમણે ચારણી ડિંગલ કાવ્યપરંપરાને રાષ્ટ્રજાગૃતિ સાથે જોડીને બ્રિટિશ શાસન સામે જનચેતના ઊભી કરી. તેમની સૌથી પ્રસિદ્ધ રચના **“ચેતાવણી રા ચુંગટિયા”**એ મહારાણા ફતેહસિંહને 1903ના દિલ્હી દરબારમાં હાજરી ન આપવા પ્રેર્યા. ભારત સરકારના Azadi Ka Amrit Mahotsavમાં પણ તેમને સ્વાતંત્ર્ય સેનાની તરીકે નોંધવામાં આવ્યા છે.
પરિચય
કેસરીસિંહ બારહઠનો જન્મ 21 નવેમ્બર 1872ના રોજ શાહપુરા રિયાસતના દેવપુરા ગામમાં ચારણ પરિવારની સૌડા-બારહઠ વંશપરંપરામાં થયો હતો. તેમના પિતા ઠાકુર કૃષ્ણસિંહ બારહઠ મેવાડના મહારાણાના સલાહકાર હતા. કેસરીસિંહે સંસ્કૃત, ડિંગલ, ગુજરાતી, બંગાળી, મરાઠી, ઇતિહાસ, દર્શન, જ્યોતિષ અને ખગોળશાસ્ત્ર જેવા વિષયોનો અભ્યાસ કર્યો. સ્વામી દયાનંદ સરસ્વતીના વિચારો અને શ્યામજી કૃષ્ણ વર્મા જેવા રાષ્ટ્રવાદી વિચારકોના સંપર્કથી તેમના વિચારો પર ઊંડો પ્રભાવ પડ્યો. તેમણે બ્રિટિશ વિરોધી ક્રાંતિકારી પ્રવૃત્તિઓમાં ભાગ લીધો અને રાજસ્થાનમાં ક્રાંતિકારી સંગઠન ઊભું કરવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવી. 1903માં તેમણે મહારાણા ફતેહસિંહને સંબોધીને ડિંગલ ભાષામાં 13 સોરઠા ધરાવતી “ચેતાવણી રા ચુંગટિયા” રચના કરી. આ રચના મહારાણા સુધી પહોંચ્યા પછી તેમણે Lord Curzonના દિલ્હી દરબારમાં હાજરી ન આપવાનો નિર્ણય લીધો. કેસરીસિંહને બ્રિટિશ સરકારે રાજદ્રોહ અને ક્રાંતિકારી પ્રવૃત્તિઓ માટે લાંબી કેદની સજા કરી; 1920માં મુક્ત થયા બાદ તેમણે ફરી જાહેર જીવનમાં પ્રવેશ કર્યો. બાદમાં તેઓ જામનલાલ બજાજના આમંત્રણથી વર્ધા ગયા અને મહાત્મા ગાંધી સહિતના રાષ્ટ્રવાદી નેતાઓના સંપર્કમાં રહ્યા. તેમણે વીર ભારત સભા, રાજકીય-સામાજિક જાગૃતિ અને રાષ્ટ્રીય શિક્ષણ માટે પણ કાર્ય કર્યું. 14 ઓગસ્ટ 1941ના રોજ તેમનું અવસાન થયું.
““રાષ્ટ્રનું જીવન તેની ભાષા અને સંસ્કૃતિ છે.” — આ વિચાર કેસરીસિંહના રાષ્ટ્રીય-સાંસ્કૃતિક વિચારો સાથે જોડાયેલો પ્રમાણિત ઉલ્લેખ છે; ભારત સરકારના Digital District Repositoryમાં પણ તેઓ હિન્દી ભાષા અને સંસ્કૃતિના મજબૂત સમર્થક હોવાનું નોંધાયું છે. નોંધ: website પર quotation marksમાં મૂકતા પહેલાં મૂળ હિન્દી/ડિંગલ આવૃત્તિ માટે પ્રાથમિક દસ્તાવેજ મળવો વધુ યોગ્ય રહેશે.”
— ઠાકુર કેસરીસિંહ બારહઠ — લોકપ્રચલિત ઉપાધિ: રાજસ્થાન કેસરી
ઠાકુર કેસરીસિંહ બારહઠ — લોકપ્રચલિત ઉપાધિ: રાજસ્થાન કેસરી જેવા મહાન વ્યક્તિઓ આપણા સમાજનું ગૌરવ છે. એમનું જીવન અને કાર્ય આપણને સદૈવ પ્રેરણા આપતું રહેશે.