કુંવર પ્રતાપસિંહ બારહઠ
ક્રાંતિકારી અને સ્વાતંત્ર્ય સેનાની
ઉદયપુર, રાજસ્થાન
કુંવર પ્રતાપસિંહ બારહઠ ચારણ સમાજના સાહસિક ક્રાંતિકારી અને ભારતીય સ્વાતંત્ર્ય સંગ્રામના શહીદ હતા. તેઓ ઠાકુર કેસરીસિંહ બારહઠના પુત્ર હતા અને નાની ઉંમરે જ બ્રિટિશ શાસન સામેની ક્રાંતિકારી પ્રવૃત્તિઓમાં જોડાયા. ધરપકડ બાદ ભારે યાતનાઓ છતાં તેમણે પોતાના સાથી ક્રાંતિકારીઓની માહિતી અંગ્રેજોને આપી નહોતી.
પરિચય
પ્રતાપસિંહ બારહઠનો જન્મ ઉદયપુરમાં થયો હતો. તેઓ બાળપણથી જ દેશભક્તિ અને રાષ્ટ્રવાદી વિચારોના વાતાવરણમાં ઉછર્યા. તેમના પિતા કેસરીસિંહ બારહઠ અને પરિવારના અન્ય સભ્યો બ્રિટિશ વિરોધી રાષ્ટ્રવાદી પ્રવૃત્તિઓ સાથે જોડાયેલા હતા. પ્રતાપસિંહે કોટા અને અજમેરમાં શિક્ષણ મેળવ્યું અને ત્યારબાદ ક્રાંતિકારી પ્રવૃત્તિઓ માટે જાણીતા રાષ્ટ્રવાદી કાર્યકરોના સંપર્કમાં આવ્યા. તેઓ માસ્ટર અમીરચંદ, અર્જુનલાલ સેઠી અને અન્ય ક્રાંતિકારીઓ સાથે જોડાયા. 1912માં દિલ્હીમાં વાઇસરોય લોર્ડ હાર્ડિંગ પર થયેલા બોમ્બ હુમલાના કાવતરામાં તેમનું નામ જોડાયું હતું. 1914માં તેમને બ્રિટિશ સરકારે ધરપકડ કરી. તેમને કઠોર યાતનાઓ આપવામાં આવી અને સાથી ક્રાંતિકારીઓ વિશે માહિતી મેળવવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવ્યો, પરંતુ તેમણે કોઈ રહસ્ય જાહેર કર્યું નહીં. તેમને લાંબી કેદની સજા કરવામાં આવી અને Bareilly Central Jailમાં રાખવામાં આવ્યા. જેલમાં થયેલી અમાનવીય યાતનાઓ અને કઠોર પરિસ્થિતિઓને કારણે માત્ર 24 વર્ષની ઉંમરે તેમનું અવસાન થયું. તેમની શહીદી ચારણ સમાજના રાષ્ટ્રપ્રેમ અને બલિદાનની પરંપરાનું મહત્વપૂર્ણ પ્રતીક બની છે.
““મારા શરીરના ટુકડા થઈ જાય તો પણ હું મારા સાથીઓનું રહસ્ય નહીં આપું.” — આ પ્રકારનું નિવેદન તેમના જેલવાસ સંબંધિત લોકપ્રચલિત વર્ણનોમાં જોવા મળે છે, પરંતુ મને હાલ તેનું પૂરતું પ્રાથમિક દસ્તાવેજી પ્રમાણ મળ્યું નથી. તેથી websiteના “પ્રમાણિત સુવાક્ય” fieldમાં આ quote ન મૂકવાની ભલામણ છે.”
— કુંવર પ્રતાપસિંહ બારહઠ
કુંવર પ્રતાપસિંહ બારહઠ જેવા મહાન વ્યક્તિઓ આપણા સમાજનું ગૌરવ છે. એમનું જીવન અને કાર્ય આપણને સદૈવ પ્રેરણા આપતું રહેશે.