પૂજ્ય પિંગલશી પરબતજી પાયક / પિંગલશી બાપુ
સમાજસેવક • વિદ્વાન • વક્તા • લેખક • ઇતિહાસકાર; શરૂઆતમાં કસ્ટમ વિભાગમાં ઉચ્ચ હોદ્દા પર સરકારી સેવા, ત્યારબાદ ચારણ બોર્ડિંગના ગૃહપતિ અને પૂર્ણ સમય સમાજસેવક.
લોદ્રાણી, વાગડ પ્રદેશ, કચ્છ, ગુજરાત
પિંગલશી પરબતજી પાયક ચારણ સમાજના વિદ્વાન, વક્તા, સમાજસેવક, ઇતિહાસકાર અને ચારણી સાહિત્યના જાણકાર હતા. તેઓ આઈ શ્રી સોનલ મા સાથે લાંબા સમય સુધી જોડાયેલા રહ્યા અને સમગ્ર ભારતના પ્રવાસો તથા ચારણ મહાસંમેલનો દ્વારા સમાજજાગૃતિ અને સંગઠન માટે કાર્ય કર્યું. તેમનું સૌથી મહત્વપૂર્ણ સાહિત્યિક યોગદાન “માતૃદર્શન” છે, જેમાં આઈ શ્રી સોનલ માતાના જીવન, પ્રવાસો અને સમાજસેવાનું ઐતિહાસિક દસ્તાવેજીકરણ કરવામાં આવ્યું છે.
પરિચય
પિંગલશી પરબતજી પાયકનો જન્મ કચ્છના વાગડ પ્રદેશના લોદ્રાણી ગામે વિક્રમ સંવત 1964, ચૈત્ર સુદ પૂર્ણિમા એટલે કે હનુમાન જયંતીના દિવસે થયો હતો. તેમના પિતાનું નામ પરબતજી પાયક હતું. લોદ્રાણીમાં ગુજરાતી ધોરણ 4 સુધી અભ્યાસ કર્યા પછી તેઓ ભુજની વ્રજભાષા પાઠશાળામાં જોડાયા. ત્યાં કચ્છના રાજકવિ હમીરજી ખડિયાના શિષ્ય બની તેમણે પિંગળ અને ચારણી સાહિત્યનો અભ્યાસ કર્યો. ત્યારબાદ ભુજની Alfred High Schoolમાં મેટ્રિક સુધી ભણ્યા અને ભાવનગરની Shamaladas Collegeમાંથી B.A. કર્યું; ત્યારબાદ LL.B.ની ડિગ્રી મેળવી. ઉચ્ચ શિક્ષણ પછી તેમણે કસ્ટમ વિભાગમાં ઉચ્ચ હોદ્દા પર નોકરી સ્વીકારી. ટૂંકા લગ્નજીવન બાદ તેમની પત્ની અને નવજાત પુત્રીનું અવસાન થયું. ત્યારબાદ તેમણે પુનઃલગ્ન ન કરવાનો નિર્ણય લીધો અને પોતાનું જીવન સમાજસેવામાં સમર્પિત કર્યું. ભાવનગરની ચારણ બોર્ડિંગના સંચાલન માટે તેમણે પ્રતિષ્ઠિત નોકરી છોડી ગૃહપતિ તરીકે સેવા આપી. ચારણ સમાજમાં જાગૃતિ માટે તેમણે ચારણ દ્વિમાસિક પ્રકાશન શરૂ કર્યું. આ સમય દરમિયાન તેઓ આઈ શ્રી સોનલ મા સાથે જોડાયા અને તેમની સાથે સમગ્ર ભારતમાં પ્રવાસો તથા સમાજસંમેલનો કર્યા. તેમણે ચારણ સમાજને સંગઠિત કરવા, શિક્ષણને પ્રોત્સાહન આપવા અને ચારણી સાહિત્યના પુનરુત્થાન માટે મહત્વનું કાર્ય કર્યું. આઈ શ્રી સોનલ માના અવસાન પછી તેમણે તેમના જીવન અને સમાજસેવાનું દસ્તાવેજીકરણ કરતું “માતૃદર્શન” લખ્યું. 9 ઓગસ્ટ 1987ના રોજ તેમનું અવસાન થયું.
“તેમના વિષે પ્રચલિત ચારણી પંક્તિ — “ચારણનો શિરમોર હતો, લાખેણો લાયક; વકતા ને વિદ્વાન, પ્રખર પિંગલશી પાયક.””
— પૂજ્ય પિંગલશી પરબતજી પાયક / પિંગલશી બાપુ
પૂજ્ય પિંગલશી પરબતજી પાયક / પિંગલશી બાપુ જેવા મહાન વ્યક્તિઓ આપણા સમાજનું ગૌરવ છે. એમનું જીવન અને કાર્ય આપણને સદૈવ પ્રેરણા આપતું રહેશે.