મહાત્મા ઈસરદાસજી
સંત • ભક્તકવિ • ચારણી કવિ • રાજકવિ
ભાદ્રેશ, બાડમેર વિસ્તાર, રાજસ્થાન
મહાત્મા ઈસરદાસજી 16મી સદીના પ્રખ્યાત ચારણ સંતકવિ અને ભક્તકવિ હતા. તેમણે ડિંગલ તથા બ્રજ પરંપરામાં ભક્તિ, વીરતા અને ધાર્મિક ભાવનાને કાવ્યરૂપ આપ્યું. તેમની “હરિરસ” રચના ગુજરાતી-રાજસ્થાની ભક્તિ અને ચારણી સાહિત્યની અત્યંત મહત્વપૂર્ણ કૃતિ માનવામાં આવે છે.
પરિચય
ઈસરદાસજી ચારણી સાહિત્યના પ્રાચીન અને સૌથી પ્રભાવશાળી સંતકવિઓમાંના એક હતા. તેમનો સમય આશરે 16મી સદીનો માનવામાં આવે છે. ઉપલબ્ધ પરંપરાઓ અનુસાર તેમનો જન્મ મારવાડ પ્રદેશના ભાદ્રેશ ગામમાં થયો હતો. તેઓ બાળપણથી જ ધાર્મિક અને આધ્યાત્મિક વૃત્તિ ધરાવતા હતા. જામનગરના જામ રાવળના દરબાર સાથે તેમનો ગાઢ સંબંધ રહ્યો હતો અને ત્યાં તેમણે વિદ્વાન પીતાંબર ભટ્ટ પાસેથી ભાગવત સહિત શાસ્ત્રીય જ્ઞાન મેળવ્યું હતું. ઈસરદાસજીની કવિતામાં ભગવાન શ્રીકૃષ્ણ, રામ, દેવી અને ભક્તિના વિવિધ સ્વરૂપો જોવા મળે છે. તેમની સૌથી જાણીતી રચના “હરિરસ” છે, જેમાં વૈષ્ણવ ભક્તિ અને આધ્યાત્મિક વિચારને ચારણી કાવ્યપરંપરાની શક્તિશાળી ભાષામાં રજૂ કરવામાં આવ્યા છે. તેમની રચનાઓમાં ભક્તિ સાથે વીરરસ અને નીતિચિંતન પણ જોવા મળે છે. પરંપરા અનુસાર જામ રાવળે તેમની પ્રેરણા અને વિનંતિને માન આપીને દ્વારકામાં જગત મંદિરના નિર્માણ સાથે જોડાયેલું કાર્ય કર્યું હતું. ઈસરદાસજીની કવિતા ગુજરાત, સૌરાષ્ટ્ર અને રાજસ્થાનની ચારણી-લોક પરંપરામાં આજે પણ ગવાય અને સંભળાય છે.
મહાત્મા ઈસરદાસજી જેવા મહાન વ્યક્તિઓ આપણા સમાજનું ગૌરવ છે. એમનું જીવન અને કાર્ય આપણને સદૈવ પ્રેરણા આપતું રહેશે.