પદ્મશ્રી ભીખુદાન ગોવિંદભાઈ ગઢવી
લોકગાયક, ડાયરા કલાકાર, લોકસાહિત્યકાર; શરૂઆતમાં ખેતી સાથે સંકળાયેલા હતા.
ખીજદડ, તા. કુતિયાણા, જિલ્લો પોરબંદર — મામાનું ગામ
ગુજરાતના અગ્રણી લોકગાયક, લોકસાહિત્યકાર અને ડાયરા કલાકાર. તેમણે ગુજરાતી લોકસંગીત, ચારણી પરંપરા, લોકવાર્તા, દુહા-છંદ અને ગ્રામ્ય સંસ્કૃતિને ગુજરાત ઉપરાંત દેશ-વિદેશમાં લોકપ્રિય બનાવી.
પરિચય
ભીખુદાન ગોવિંદભાઈ ગઢવીનો જન્મ 19 સપ્ટેમ્બર 1948ના રોજ પોરબંદર જિલ્લાના કુતિયાણા તાલુકાના ખીજદડ ગામે થયો હતો. તેમનું મૂળ વતન જૂનાગઢ જિલ્લાના કેશોદ તાલુકાનું માણેકવાડા ગામ છે. બાળપણથી જ તેમને ચારણી લોકપરંપરા, ગાયન, દુહા-છંદ અને લોકસાહિત્યનો વારસો મળ્યો હતો.
તેમણે ધોરણ 10 સુધી અભ્યાસ કર્યો અને ત્યારબાદ લોકગાયન તથા લોકસાહિત્યના ક્ષેત્રમાં સક્રિય થયા. આશરે 10 વર્ષની ઉંમરથી ગાવા તરફ તેમનો રસ વિકસ્યો અને 20 વર્ષની ઉંમરે જાહેર મંચ પર કલાકાર તરીકે પ્રવેશ કર્યો.
ભીખુદાન ગઢવીનું સૌથી મોટું યોગદાન ગુજરાતી ડાયરા પરંપરાને લોકપ્રિય બનાવવામાં રહ્યું છે. તેમના કાર્યક્રમોમાં ગાયન સાથે લોકવાર્તા, દુહા, છંદ, વીરરસ, કરુણરસ, હાસ્યરસ અને ગુજરાતી લોકસંસ્કૃતિનું પ્રસ્તુતિકરણ જોવા મળતું. ગુજરાતી વિશ્વકોશ અનુસાર તેમણે આકાશવાણી, દૂરદર્શન તથા અનેક જાહેર કાર્યક્રમો દ્વારા લોકસંગીતનો પ્રચાર કર્યો અને તેમની મોટી સંખ્યામાં ઑડિયો તથા વીડિયો રેકોર્ડિંગ્સ પ્રસિદ્ધ થઈ.
તેમણે ગુજરાતના વિવિધ વિસ્તારો ઉપરાંત દુબઈ, અબુધાબી, શારજાહ, બહેરીન, મસ્કત, સિંગાપુર, લંડન, કેનેડા, અમેરિકા, આફ્રિકા, ઇન્ડોનેશિયા અને મોરેશિયસ જેવા દેશોમાં પણ ગુજરાતી લોકસંગીત અને લોકસાહિત્ય રજૂ કર્યું.
તેમની કલામાં દુલા ભાયા કાગ અને ઝવેરચંદ મેઘાણીના સાહિત્યનો પ્રભાવ પણ જોવા મળે છે. તેમણે લોકસાહિત્યને માત્ર મનોરંજન તરીકે નહીં પરંતુ ગુજરાતી ગ્રામ્ય સંસ્કૃતિ, મૂલ્યો અને લોકસ્મૃતિના સંવાહક તરીકે રજૂ કર્યું.
““ઇતિ સિદ્ધમ: ટાઢિયો તાવ, ગુમડાની રૂઝ, ઉમળકો, પ્રેમ, લાગણી, મમત્વ અને દયા અંદરથી આવે.””
— પદ્મશ્રી ભીખુદાન ગોવિંદભાઈ ગઢવી
પદ્મશ્રી ભીખુદાન ગોવિંદભાઈ ગઢવી જેવા મહાન વ્યક્તિઓ આપણા સમાજનું ગૌરવ છે. એમનું જીવન અને કાર્ય આપણને સદૈવ પ્રેરણા આપતું રહેશે.