શ્રી રણછોડભાઈ સવાભાઈ રબારી (રણછોડ પગી)
પરંપરાગત પશુપાલક / રણમાર્ગદર્શક / પોલીસ ગાઈડ / ભારતીય સેનાના સ્કાઉટ
પીઠાપુર/પેથાપુર-ગઢડા, ભારત-પાકિસ્તાન સરહદ નજીકનો વિસ્તાર — હાલ પાકિસ્તાન તરીકે વર્ણવાય છે.
રણછોડ પગી રબારી સમાજના પ્રસિદ્ધ રણમાર્ગદર્શક અને ભારતીય સેનાના સ્કાઉટ તરીકે જાણીતા હતા. રણમાં પગલાં વાંચવાની અને ભૂપ્રદેશ ઓળખવાની તેમની અસાધારણ પરંપરાગત કુશળતાનો ઉપયોગ 1965 અને 1971ના ભારત-પાકિસ્તાન યુદ્ધ દરમિયાન ભારતીય સેનાને થયો.
પરિચય
રણછોડભાઈ સવાભાઈ રબારી, જેઓ ‘રણછોડ પગી’ તરીકે પ્રસિદ્ધ થયા, રણપ્રદેશમાં પશુધન સાથે જીવન વિતાવનાર રબારી સમાજના એક અસાધારણ જ્ઞાનધારી હતા. ‘પગી’નો અર્થ રણમાં માર્ગ બતાવનાર અથવા પગલાં પરથી રસ્તો અને હિલચાલ ઓળખનાર માર્ગદર્શક એવો થાય છે.
તેમના જીવનમાં મહત્વપૂર્ણ વળાંક ત્યારે આવ્યો જ્યારે આશરે 58 વર્ષની ઉંમરે બનાસકાંઠાના પોલીસ અધિકારી વનરાજસિંહ ઝાલાએ તેમને પોલીસ ગાઈડ તરીકે નિયુક્ત કર્યા. ત્યારબાદ ભારતીય સેનાએ તેમની રણવિસ્તારની કુશળતાનો ઉપયોગ સ્કાઉટ તરીકે કર્યો.
1965ના ભારત-પાકિસ્તાન યુદ્ધ દરમિયાન કચ્છ અને સરહદી રણપ્રદેશમાં પાકિસ્તાની સેનાની હિલચાલ વિશે માહિતી મેળવવામાં તેમની સ્થાનિક જાણકારી મહત્વપૂર્ણ બની. 1971ના યુદ્ધ દરમિયાન પણ તેમણે ભારતીય સેનાને માર્ગદર્શન અને શત્રુની હિલચાલ શોધવામાં મદદ કરી. કેટલાક ઐતિહાસિક વર્ણનો અનુસાર તેમણે રણમાં પગલાં પરથી મોટી સંખ્યામાં પાકિસ્તાની સૈનિકોની હાજરીનો અંદાજ મેળવવામાં મદદ કરી હતી.
તેમની સેવા બદલ તેમને સંગ્રામ મેડલ, પોલીસ મેડલ અને સમર સેવા સ્ટાર જેવા સન્માન મળ્યા હોવાનું અનેક સ્ત્રોતોમાં નોંધાયું છે. બનાસકાંઠાના સુઈગામ નજીકની સરહદી BSF પોસ્ટને તેમના સન્માનમાં ‘રાંચોડ પગી પોસ્ટ’ નામ આપવામાં આવ્યું હતું.
રણછોડ પગીનું જીવન રબારી સમાજની પરંપરાગત રણજ્ઞાન, પશુપાલન અને ભૂપ્રદેશની ઊંડી સમજ કેવી રીતે રાષ્ટ્રસેવામાં પરિવર્તિત થઈ શકે છે, તેનું અસાધારણ ઉદાહરણ છે.
શ્રી રણછોડભાઈ સવાભાઈ રબારી (રણછોડ પગી) જેવા મહાન વ્યક્તિઓ આપણા સમાજનું ગૌરવ છે. એમનું જીવન અને કાર્ય આપણને સદૈવ પ્રેરણા આપતું રહેશે.