શ્રીમતી પાબીબેન રબારી
રબારી ભરતકામ કલાકાર / ડિઝાઇનર / કારીગર-ઉદ્યોગસાહસિક / મહિલા કારીગર એન્ટરપ્રાઇઝ સ્થાપક
કુકડસર, કચ્છ, ગુજરાત
પાબીબેન રબારી કચ્છની પ્રસિદ્ધ રબારી ભરતકામ કલાકાર, ડિઝાઇનર અને મહિલા ઉદ્યોગસાહસિક છે. તેમણે પરંપરાગત રબારી કારીગરીને આધુનિક બજાર સાથે જોડીને **‘પાબી બેગ’**ને વૈશ્વિક ઓળખ અપાવી. તેમની પહેલથી 300થી વધુ મહિલા કારીગરોને રોજગાર સાથે જોડવામાં આવ્યા છે.
પરિચય
પાબીબેન રબારીનો જન્મ કચ્છના કુકડસર ગામમાં થયો હતો. બાળપણમાં પરિવારની જવાબદારીઓને કારણે તેઓ શાળામાં આગળ ભણી શક્યાં નહીં. તેમના સત્તાવાર જીવનચરિત્ર મુજબ તેમણે શાળાનું શિક્ષણ મેળવી શક્યું નહોતું અને નાની ઉંમરથી જ પરિવારની સંભાળમાં મદદ કરવી પડતી હતી.
પાબીબેને રબારી સમાજની પરંપરાગત ભરતકામ કળા શીખી. તે સમયે રબારી સમાજમાં મહિલાઓ દ્વારા વ્યક્તિગત ઉપયોગ અને દહેજ માટે ભરતકામ કરવા અંગે સામુદાયિક નિયંત્રણો આવ્યા હતા. જોકે વ્યવસાયિક રીતે ભરતકામ કરવાની મંજૂરી હતી. 1998માં પાબીબેન મહિલાઓના એક જૂથ સાથે જોડાયા અને ધીમે ધીમે કુશળ કારીગર તરીકે ઓળખ મેળવવા લાગી.
આ સમયગાળામાં રબારી મહિલાઓએ પરંપરાગત ભરતકામને બદલે રિબન, ટ્રિમ અને અન્ય તૈયાર સામગ્રીના ઉપયોગથી ‘હરી જરી’ નામની નવી કારીગરી વિકસાવી. પાબીબેને આ કળામાં નિપુણતા મેળવી અને તેમાંથી એક શોપિંગ બેગનું નમૂનું બનાવ્યું. આ બેગ લોકપ્રિય બનતાં તેને ‘પાબી બેગ’ નામ મળ્યું.
પાબીબેને પોતાની કારીગરીને માત્ર વ્યક્તિગત કળા સુધી મર્યાદિત રાખવાને બદલે વ્યવસાયમાં પરિવર્તિત કરી. તેમણે Pabiben.com નામે મહિલા કારીગર આધારિત વ્યવસાય ઊભો કર્યો. તેમના ઉત્પાદનોમાં બેગ, વસ્ત્રો, ઘરવપરાશની વસ્તુઓ અને અન્ય હસ્તકલા સામગ્રીનો સમાવેશ થાય છે.
તેમના વ્યવસાયના વિસ્તરણ સાથે મોટી સંખ્યામાં કચ્છની મહિલાઓને ઘરેથી કામ કરવાની તક મળી. પાબીબેનના જણાવ્યા અનુસાર તેમની સાથે હવે લગભગ 300 મહિલાઓ કામ કરે છે. આ પહેલથી મહિલાઓને આવક, આત્મનિર્ભરતા અને પોતાના ગામમાં રહીને રોજગાર મેળવવાની તક મળી છે.
પાબી બેગ અને તેમની રબારી કારીગરી ભારતની બહાર પણ પહોંચી છે. તેમની કૃતિઓ Bollywood અને Hollywood ફિલ્મોમાં જોવા મળી છે અને તેમની કારીગરી આંતરરાષ્ટ્રીય હસ્તકલા બજારો તથા પ્રદર્શનો સુધી પહોંચી છે.
2021માં તેઓ Kaun Banega Crorepati (KBC)માં જોડિયા વિજેતા તરીકે ₹12.5 લાખનું ઇનામ જીત્યા હોવાનું તેમણે પોતાના વર્ણનમાં જણાવ્યું છે. 2023માં તેઓ Shark Tank India – Season 2માં પણ જોવા મળ્યા હતા.
પાબીબેનની સૌથી મોટી સિદ્ધિ એ છે કે તેમણે રબારી સમાજની પરંપરાગત કારીગરીને સાંસ્કૃતિક વારસા → આધુનિક ડિઝાઇન → વ્યવસાય → મહિલા રોજગાર → વૈશ્વિક બજારમાં પરિવર્તિત કરી.
““The ability to think and choose, use maximum creativity in our work, match the potential in ourselves, to fulfil our dreams and get self-respect and recognition.” — Pabiben Rabari”
— શ્રીમતી પાબીબેન રબારી
શ્રીમતી પાબીબેન રબારી જેવા મહાન વ્યક્તિઓ આપણા સમાજનું ગૌરવ છે. એમનું જીવન અને કાર્ય આપણને સદૈવ પ્રેરણા આપતું રહેશે.